یاسای ژمارە (8)ی ساڵی/ 2006
یاسای وەزارەتی کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوەکانی هەرێمی کوردستان-عێراق

مادەی یەکەم:
مەبەست لەم زاراوانەی خوارەوە، ماناکانی بەرامبەریانە بۆ مەبەستەکانی ئەم یاسایە:
یەکەم: هەرێم: کوردستان_ عێراق.
دووەم: وەزارەت: وەزارەتی کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوەکانی هەرێم.
سێیەم: وەزیر: وەزیری کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوانی هەرێم.
چوارەم: بریکاری وەزارەت: بریکاری وەزارەتی کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوەکانی هەرێم.
پێنجەم: ئەنجومەنی راوێژکاری وەزارەتەکە.
مادەی دووەم:
وەزارەت: هێنانەدی ئەم ئەرک و فەرمان و ئامانجانەی خوارەوە دەگرێتە ئەستۆ:
یەکەم: فەراهەمکردنی چاودێری مادی ومەعنەویی کەس وکاری شەهیدان و ئەنفالکراون و بێ سەروشوێنکراوەکان  تا بتوانن بە ئازادی و سەربەرزانە بژین.
دووەم: زیندووراگرتنی بۆنە تایبەتییەکان بە یادکردنەوەی سەرکەشی و نەمریی شەهیدان و ئەنفالکراوان، کارکردن بۆ ناساندنی ئەم تاوانانە لەسەر ئاستی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی.
سێ یەم: پێشنیارکردن و هەموار کردنی یاسا و، هەواڵە کردنی بۆ ئەنجومەنی وەزیران، بۆ وەدیهێنانی ئەرک و فرمان و ئامانجەکانی وەزارەت.
چوارەم: دانانی سیاسەتی گشتی بۆ گەشەپێدان ( تنمیە) و وەبەرهێنانی دەرامەتی ( موارد) ی وەزارەتەکە و، لە چوارچێوەی پابەندبوون بە ئەرکە نەتەوەیی و نیشتمانی و ئامانجە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکانی خۆیدا، پاشان جێبەجێکردنی ئەو سیاسەتە بە پێی یاسا بەرکارەکان.
پێنجەم: کارکردن لە گەڵ لایەنە پێوەندیدارەکان، بۆ گرینگیدان بە باری پەروەردەیی و فێرکاری و، رۆشنبیری و کۆمەڵایەتی و تەندروستی و ئابووری و ئاوەدانکاریی خاوخێزانی شەهید و ئەنفالکراوەکان و، دانانی بەرنامەش بۆ بەرەو چاکتر گۆڕینیان.
شەشەم: کۆشش، بۆ راستکردنەوەی واقیعی یانی ئەوانەی ئەم یاسایە دەیاگرێتەوە لە رێگای هاوکاری و هەماهەنگی وەزارەتەوە لە گەڵ پارەدەرانی ( ممولین) نێودەوڵەتی و نێوخۆیی و رێکخراوە حکومی و ناحکومییەکاندا، بەپێی یاسا بەرکارەکان.
حەوتەم: دیکۆمێنتکردنی ( توپیق)  هەر شتێ پێوەندی بە شەهیدان و قوربانیانی چەکی کیمیایی یەوە هەیە ، بۆ داواکردنی قەرەبووی خێزانەکانیان، لە حکوومەتی فیدراڵی و لەو لایەنانەش کە ئەو چەکانەیان بە عێراق داوە.
هەشتەم: کارکردن، بە هەماهەنگی لە گەڵ حکوومەتی عێراقی فیدراڵ و رێکخراوە نێودەڵەتییە حکومی و ناحکومییەکان، بۆ ئەوەی پلاندانەران و بەجێهێنەرانی ئەو جینۆسایدەی دەرهەق بە گەلی ئێمەیان کرد، بدرێنە دادگا پێوەندیدارەکان و سزا بدرێن.
نۆیەم: هاوکاری لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەکان، بۆ دەسەبەرکردنی شوێنی نیشتەجێ بوون( سکن) بۆ خاوخێزانی شەهید و ئەنفالکراو و قوربانیانی چەکی کیمیایی.
دەیەم: گەران بە دوای چارەنووسی ئەنفالکراوەکان و دۆزینەوەی گۆڕە بە کۆمەڵەکان و گێڕانەوەیان بۆ زێدی خۆیان.
پێکهاتەکانی وەزارەتەکە:
یەکەم: وەزیر: سەرۆکی باڵا و، بەرپرسی ئیش و کار و ئاڕاستەکاری سیاسەتی وەزارەتەکەیە و، سەرپەرشتی و چاودێری دەکا، و بۆی هەیە هەندێ لە دەسەڵاتەکانی بە بریکاری وەزارەت، بەڕێوەبەرە گشتییەکان، یان بەو کەسەی لە وەزارەتدا بەشیاوی دەزانێ بسپێرێت، هەموو ئەو بڕیار و فەرمان و رێنماییانەی کە پێوەندییان بە ئەرک و فەرمان و پێکهاتە و دەسەڵات و، کاروباری دیکەی هونەری و دارایی و کارگێڕی و رێکخستنی وەزارەتەکە هەبێ بە پێی حوکمەکانی ئەم یاسایە لە وەزیرەوە دەردەچن و، خۆی سەرپەرشتی جێ بەجێ کردنییان دەکا، وەزیر بەرپرسیارە بەرامبەر بە ئەنجومەنی وەزیران، چونکە ئەندامێکی هاوکاری ئەنجومەنەکەیە.
دووەم: بریکاری وەزارەت: لە چوارچێوەی دەسەڵاتدا کە وەزیر پێی دەسپێرێ یاریدەی وەزیر لە ئاڕستەکردن و سەرپەشتیکردنی کاروباری وەزارەتەکە دەدات، مەرجیشە بڕوانامەی زانکۆیی تایبەت بەم ئیشەوەی هەبێت.
سَییەم: نووسینگەی وەزیر: فەرمانبەرێ، بە پلەی بەڕێوەبەر سەرۆکایەتی دەکا و، بەڕێوەی دەبا بڕوانامەیەکی بەرایی زانکۆیی هەبێ ، ژمارەیەک فرمانبەریش یاریدەی دەدەن.
چوارەم: نووسینگەی بریکاری وەزارەت: فرمانبەرێ، بە پلەی بەرێوبەر سەرۆکایەتیی دەکا و، بەڕێوەی دەبا بڕوانامەیەکی بەرایی زانکۆیی هەبێ ژمارەیەک فرمانبەریش یاریدەی دەدەن.
پێنجەم: راوێژکاران: لە چوار کەس زیاتر نابن، دەبێ بڕوانامەیەکی بەرایی زانکۆیان هەبێ و، خاوەن ئەزموون و کردەبن.
شەشەم: بەڕێوەبەرایەتی گشتی کاروباری کارگێڕی و دارایی : فەمانبەرێ سەرۆکایەتیی دەکا بڕوانامەیەکی بەرایی هەبێ و، خاوەن ئەزموون و پسپۆڕیش بێ. ئەم بەڕێوەبەرایەتیانەی خوارەوەش وابەستەی دەبن:
ا_ بەڕێوەبەرایەتی کارگێڕی و خۆیەتی.
ب_ بەڕێوەبەرایەتی ژمێریاری.
ج_ بەڕێوەبەرایەتی وردکاری و چاودێری ناوخۆ.
د_ بەڕێوەبەرایەتی ئامار و لێکۆڵینەوە.
 ه- بەڕێوەبەرایەتی پلاندانان و بەدواداچوون.
و- بەڕێوەبەرایەتی کاروباری یاسایی.
حەوتەم: بەڕێوەبەراتی گشتیی خزمەتگوزاریی کەس و کاری شەهیدان و ئەنفالکراوان: فەرمانبەرێ سەرۆکایەتیی دەکا، بڕوانامەیەکی بەرایی زانکۆیی هەبێ و خاوەن ئەزموون و پسپۆڕیش بێ.
هەشتەم: بەڕێوەبەراتی گشتیی کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوان لە پارێزگاکانی هەرێمدا: فەرمانبەرێ سەرۆکایەتی دەکا، بڕوانامەیەکی بەرایی زانکۆیی هەبێ و خاوەن ئەزموون و پشپۆڕیش بێ. ئەم بەڕێوەبەرایەتییانەی خوارەوە وابەستی دەبن:
ا_ بەڕێوەبەرایەتی کاروباری شەهیدان.
ب_ بەڕێوەبەرایەتی کاروباری ئەنفالکراوان.
ج_ بەڕێوەبەرایەتی کارگێڕی وخۆیەتی.
د_  بەڕێوەبەرایەتی ژمێریاری.
ه_ بەڕێوەبەرایەتی لێوردبوونەوە.
و_ بەڕێوەبەرایەتی راگەیاندن و پەیوەندیکاری.
ز_ بەڕێوەبەرایەتی کاروباری یاسایی.
مادەی چوارەم: دەستەی گشتی بۆ بەڕێوەبردن و وەبەرهێنانی داهاتەکان خاوەن کەسایەتی مەعنەوی و سەربەخۆیی دارایی و کارگێڕییە، فەرمانبەرێک بە پلەی بەڕێوەبەری گشتی سەرۆکایەتی گشتی سەرۆکایەتی دەکات وبەڕێوەی دەبات کە بڕوانامەی بەرایی زانکۆی بەدەستهێنابێت و خاوەن لێزانی و پسپۆڕی بێت.
مادەی پێنجەم: دەستە، بوودجەیەکی سەربەخۆی دەبێت کە چاوگەکانی ئەمانەی خوارەوەن:
یەکەم: بەخشینی ساڵانەی حکومەتی هەرێم.
دووەم: پێدان و بەخشین و باربوەکان.
سێیەم: داهاتە داریییەکانی دەستە.
چوارەم: دەسکەوتی چاڵاکییەکانی وەزارەت و دەستە.
پێنجەم: ئەوەی لە پڕۆژە وەبەرهێنەکانی دەست دەکەوێت.
شەشەم: داهاتی پسولەی یانەسیب بەمەرجێک بەیاسا رێکبخرێت.
حەوتەم: بەرکەوتی وەزارەت لە قەرەبوەکانی حکومەتی فیدراڵی لەو زیانانەی بەر کوردستان و هاوڵاتیانی کەوتووە لە ئەنجامی هەڵمەتەکانی ئەنفال و بەکارهێنانی چەکی کیمیاوی.
مادەی شەشەم: دەستە ئەنجومەنێکی کارگێڕی دەبێت کەسەرپەرشتی سەرجەم چاڵاکییەکانی کارگێڕی و دارایی و هونەری دەکات و بەتایبەتیش ئەم کارانە دەکات:
یەکەم: کارکردن بۆ بەرەوپێش بردنی کاری دەستە و  پەیڕەوە کارگێڕی و دارایی و هونەرییەکانی.
دووەم: دانانی سیاسەتی گشتی بۆ بەڕێوەبەردن و وەبەرهێنانی موڵک و سامان و داهاتەکانی دەستە بە پێی ئامانجەکانی وەزارەت.
سێیەم: دان پێ نان بە بوودجەی ساڵانەی دەستە وحیسابە کۆتاییەکانی و هەموار کردن لەسەری.
چوارەم: رەزامەندی لەسەر گرێبەست و پەیمان و پابەندییە دارییەکان لە چوارچێوەی بوودجەی پەسەند کراوی دەستە.
پێنجەم: پەسەندکردنی میلاکی دەستە.
شەشەم: لێکۆڵینەوەی لەو بابەتانەی وەزیر دەیخاتەڕوو.
حەوتەم: ئامادەکردنی راپۆرتێکی ساڵانەی گشتگیر سەبارەت بە کاری دەستە و چاڵاکییەکانی بۆ بەردەم وەزیر و پاشان رەوانەکردنی  بۆ ئەنجومەنی وەزیران.
مادەی حەوتەم: ئەنجومەنی کارگێڕی دەستەیێک پێکدێنێت لە:
ا_ سەرۆکی دەستەی گشتی بۆ بەڕێوەبردن و وەبەرهێنانی داهاتەکان/ سەرۆک.
ب_ بەڕێوەبەرە گشتییەکانی وزارەت/ ئەندام.
ج_ بەڕێوەبەری کاروباری یاسایی/ ئەندام و بڕیارنووسی ئەنجوومەن.
د_ دوو شارەزا لە لایەن وەزیرەوە پاڵێوراون کە خاوەن شارەزایی و پسپۆڕبن لە کاروباری دارایی و ئابووریدا.
مادەی هەشتەم: ئەنجومەن بە لایەنی  کەم یەک کۆبوونەوەی مانگانە ئەنجام دەدات و وزیر یان سەرۆکی دەستەی گشتی بۆیان هەیە بانگەشە بکەن بۆ کۆبوونەوەی نائاسایی.
مادەی نۆیەم: بڕیارەکانی ئەنجوومەنی کارگێڕی کاریان پێدەکرێت پاش پەسەندکردنی لە لایەن وەزیرەوە.
مادەی دەیەم:
یەکەم: وەزارەت ئەنجوومەنێکی راوێژکاری دەبێ کە لەمانە پێک دێت:
ا_ وەزیر: سەرۆک.
ب_ بریکاری وەزارەت: ئەندامە و، لەدیارنەبوونی وەزیردا سەرۆکایەتی ئەنجوومەن دەکات.
ج_ بەڕێوەبەرە گشتییەکان: ئەندامن.
د_ یەک راوێژکار، وەزیر دیاریی دەکا: ئەندامە.
ه_ نوێنەرێ لەهەریەکە لەم وەزارەتانە: ( تەندروستی، پەروەردە، کاروباری کۆمەڵایەتی، پێشمەرگە، دارایی، ئاوەدانکاری، رۆشنبیری، ناوەخۆ و کاروباری ناوچەکانی دەرەوەی هەرێم و فێرکردنی باڵا و لێکۆڵینەوەی زانستی ) بەمەرجێ پلەیان لە بەڕێوەبەری گشتی کەمتر نەبێ.
دووەم: کاری تایبەتی ئەنجوومەن ئەوەیە راسپاردە پێشکەش بەوەزیر بکا، راسپاردەکەش ئەگەر وەزیر تەسدیقی بکا، سیفەتی بڕیاری وەزاری وەردەگرێ.
مادەی یازدەم:
یەکەم: ئەرک و فەرمان و کارەتایبەتییەکانی وەزارەت و پێکهاتەکانی بە پەیڕەو دیاری دەکرێن.
دوەم: وەزیر بۆی هەیە بەڕێوەبەرایەتی یان بەش یاخود هۆبە لە پێکهاتەکانی وەزارەتەکەدا بە پێی پێداویستی کار و لەکاتی پێویستدا بکاتەوە، یان یەکیانخات یان هەڵیان بوەشێنێتەوە.
سێیەم: وزیر بۆ بەجێگەیاندنی هەر ئەرک و فەرمانێکی وەزارەتەکە کە لە مادەی دووەمی ئەم یاسایەدا هاتووە بۆی هەیە لیژنەگەلی هەمیشەیی یان کاتی پێک بهێنێ.
چوارەم: وەزیر بۆی هەیە رێنمایی پێویست بۆ ئاسانکردنی جێبەجێکردنی حوکمەکانی ئەم یاسایە دەربهێنێ.
مادەی دوازدەم: وەزیر بۆی هەیە پاش وەرگرتنی رەزامەندی سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیران لەگەڵ کەسانی تەبیعی و مەعنەویی و خاوەن ئەزموون و پسپۆڕی ناوەوە و دەرەوەی هەرێمدا گرێبەستی سازبدات، بۆ ئەنجامدانی ئەرک و فەرمانێ کە پێیان دەسپێردرێ، لەماوەیەکدا کە خۆی بە لەبارەی بزانێ، بەمەبەستی وەدیهێنانی ئامانجەکانی وەزارەت، ماف و ئیلتیزاماتیشیان وەزیر خۆی دیارییان دەکات دوای رەزامەندی ئەنجوومەنی وەزیران.
مادەی سیانزەم:
یەکەم: یاسای ژمارە( 4) ی ساڵی 1997، ئەنجوومەنی نیشتمانیی کوردستان _عێراق، یاسای دەزگای شەهید و بڕیارەکانی ژمارە 186 لە 19/6/1999 و 126 لە 17/10/2000 و 22 لە 12 ی کانوونی دووەمی 2005 ی ئیدارەی سلێمانی پووچەڵ دەکرێتەوە.
دووەم: هەموو مەوجودات و کارمەندانی دەزگای شەهید و بەڕێوەبەرایەتی گشتی ئەنفال، لەگەڵ هەموو ئیلتیزاماتی دارایی و مەعنەوی قەرزەکانیدا دەگوازرێتەوە بۆ وەزارەت.
مادەی چواردە: هەر دەقێ لەگەڵ حوکمەکانی ئەم یاسایەدا دەگونجێ ناخرێـتە کار.
مادەی پانزە: دەبێ ئەنجوومەنی وزیران و لەلایەنە پەیوەندیدارەکان حوکمەکانی ئەم یاسایە جێبەجێ بکەن.
مادەی شانزە: ئەم یاسایە لە رۆژی دەرکردنییەوە دەخرێتە کار و لە رۆژنامەی فەرمی   ( وەقایعی کوردستان ) دا بڵاودەکرَیتەوە.

مەسعود بارزانی
سەرۆکی هەرێمی کوردستان_ عێراق
لە رۆژی ( 16/10/ 2006 )ی زایینی لە هەولێر دەرچووە.
بەرامبەر 24/ رەزبەر 2706 ی کوردی

هۆکارەکانی دانانی ئەم یاسایە

ئەمرۆ ئەگەر گەلی کوردستان مافی شانازیی بە سیستمی سیاسی و دام و دەزگای دەستووری ئێستای خۆیەوە بکا، ئەو شانازییە هی ئەو کەسانەیە کە بۆ وەدەستهێنانی ئەم دەسکەوتانە ژیانی خۆیان بەخت کرد و مێژووی پڕ ئیفتخاری گەلەکەمانییان دروست کرد و رێگای ئایندەیان بۆ  رۆشن کردەوە، ئەوانەش شەهیدەکانی بزاڤی رزگاریخوازیی کوردستانن. جا بۆ وەفاداری و رێز لە قوربانییان  و تەقدیرکردنی شان و شەوکەتییان. هەر دەبوو لایەنێکی پسپۆڕ پەیدا بکرێ ئەرکی ماف و رێکخراو و بەدواچوون و جێبەجێکردنی ئەو وەفا و رێز و تەقدیرە بگرێتە ئەستۆ و، کارو باری ئەو کەمئەندامانە رەچاو بکات کە لەخەباتی ناو ئەم بزوتنەوەیەدا دووچار بوون، هەر لەبەر ئەوەشە ئەم یاسایە دانرا.

یاسای ژمارە (9) ی ساڵی 2007
یاسای ماف و ئیمتیازاتی کەسوکاری شەهید و ئەنفالکراوەکان لە  هەرێمی کوردستان _ عێراقدا

بەشی یەکەم
پێناسەکان
مادەی یەکەم:
مەبەست لەم زاراوانەی خوارەوە ماناکانی بەرامبەریانە بۆ مەبەستی ئەم یاسایە:
1- هەرێم: هەرێمی کوردستان _ عێراق.
2- وەزارەت: وەزارەتی کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوەکان.
3- وەزیر: وەزیری کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوەکان.
4- ئەنفالکراو: هەرکەسێک ژیانی لەدەست دابێ یان زیانی پێکەوتبێ یان تاوەکو ئێستا چارەنووسی لە ئەنجامدانی تاوانەکانی جینۆسایدکردن دژ بەگەلی کوردستان نادیاربێ.
5- شەهید: هەرکەسێک لە سەنگەری خەباتی چەکداریی یان لەتێکۆشانی سیاسی بۆ بەرگریکردن لەبزووتنەوەی رزگاریخوازیی کوردستان لەدژی رژێمە داپلۆسێنەرە یەک لەدوای یەکەکان یاخود لە ئەنجامی تاوانەکانی کۆمەڵکوژی یاخود کردەوەی جەنگی دوژمنکارانە لەدژی گەلی کوردستان ژیانی لەدەست دابێ و بە پێی ئەم پێناسەی خوارەوە پۆلێن دەکردرێن:
 ا_شەهیدی خەباتگێڕ: هەرکەسێک لە سەنگەری خەباتی چەکداری یان خەباتی سیاسی یان لەئەنجامیاندا لەدژی رژێمە یەک لەدوای یەکەکان بۆ بەرگریکردن لە بزووتنەوەی رزگاری خوازی کوردستان و ئەوەی لە دوای هاتووە ژیانی خۆی کردبێتە قوربانی.
ب_ قوربانیانی جینۆساید: هەرکەسێکی شەهید بووبێ یان ژیانی لە ئەنجامی تاوانەکانی (جینۆساید) لە کاتی تاوانەکانی ئەنفال یان لە بەکارهێنانی چەکی کیمیاوی یان لە کاتی لەناوبردنی داپلۆسێنەرانەی بارزانییەکان و فەیلییەکان دا لە دەست دابێ.
ج_ شەهیدی هاووڵاتی: هەر کەسێکی شەهید بووبێ یان لەئەنجامی کرداری جەنگی یان کاری تیرۆریی یان لەکاتی کۆڕەوە ملیۆنییەکەی گەلی کوردستان ژیانی لە دەست دابێ.
6_ کەس و کاری قوربانیان و ئەنفالکراوەکان: مێرد یان ژنەکان، کوڕ، کچ، دایک، باوک، برا، خوشک، یاخود ئەوانەی شەهید بە بڕیاری دادوەری بەخێوی دەکردن.
                                     
بەشی دووەم
ئامانج  بنەماکان
مادەی دووەم:
ئامانجی ئەم یاسایە دابین کردنی ماف و ئیمتیازاتی کەس و کاری شەهید و ئەنفالکراوەکانە لەگەڵ رێزلێنان وچاودێریکردن و یارمەتیدانیان بە جۆرێکی وا کە لەگەڵ قەبارە و پایەی قوربانییەکانی شەهیدان بگونجێ بۆ سوککردنی ئازاری کەس و کارەکانییان.
مادەی سێیەم:
ئەوانەی دەکەونە بەر حوکمەکانی مادەی یەکەم لەم یاسایەدا، بە بەڵگەنامەی فەرمی سەلماندنیان دەچەسپێ و لە کاتێکدا ئەو بەڵگەنامانە نەبوون ئەوا دەبێ بەڕێگەی یاسایی دیکە لەبەردەم لیژنەکان یاخود دادگا و لایەنی تایبەتمەند بسەلمێندرێن و پێشکەش بە بەڕێوەبەرایەتییە گشتیەکان لە پارێزگاکانی هەرێم بکرێن.
مادەی چوارەم:
یەکەم:
لیژنەیەکی تایبەت بە پێی حوکمەکانی ئەم یاسایە بە سەرۆکایەتی بەڕێوەبەری گشتی کاروباری کارگێڕیی و دارایی و ئەندامیەتی ژمارەیەک لە فەرمانبەرانی وەزارەت کە ژمارەیان لە (4) ئەندام کەمتر نەبێ پێکدێ بۆ سەیر کردنی ئەو رەخنە و ئیعترازانەی کە لەلایەن کەس و کاری شەهید و ئەنفالکراوەکانەوە و  لەسەر ئەو بڕیارانەی کە لە بەڕێوەبەرایەتیە گشتییەکانی پارێزگاکان دەرچوون.
دووەم:
لیژنەی تایبەت ئەم کارو ئەرکانەی خوارەوە دەگرێـتە ئەستۆ:
1- یەکلاکردنەوەی ئەو ئیعتیرازانەی کە لە لایەن کەسوکاری شەهید و ئەنفالکراوەکانەوە پێشکەش کراون تاوەکو حوکمەکانی ئەم یاسایە بیانگرێتەوە.
2- هەر کەسێک بەرژەوەندییەکی هەبێ، بۆی هەیە مەغدوورییەتی خۆی بخاتە بەردەم لیژنەی تایبەتی سەبارەت بەو بڕیارەی کە دەریکردووە و لە ماوەی سی رۆژ لە رۆژی پێڕاگەیاندنی یان وا دادەنرێ کەپێی راگەیەنراوە و لە رووی کارگێڕییەوە بڕیاری لیژنە بڕیارێکی کۆتاییە.
3- لیژنە بڕیارەکەی بە زۆرینەی دەنگ دەردەچوێنێ و وەزیر پەسەندی دەکات.
4- هەر کەسێک بەرژەوەندیەکی هەبێ دەتوانێ پەنا بباتە بەر دادگا بۆ سەلماندنی ئەوەی کە حوکمەکانی ئەم یاسایە دەیگرێتەوە، دوای ئەوەی کە لیژنە بڕیاری رەتکردنەوەی دەدات و، دادگای بەرایی لایەنی تایبەتمەندە بۆ سەیرکردنی  ئەو ناکۆکییانەی کە لە کاتی پیادە کردنی حوکمەکانی ئەم یاسایە روودەدەن و ئەوەی کە داواکارییەکە پێشکەش دەکات لەپارەی فەرمی دادوەری دەبووردرێت.
5- بڕیارەکانی دادگای باری کەسییەتی قابیلی تانە لێدانن لەبەردەم دادگای تەمییز لە ماوەی سی رۆژ لە رۆژی پێڕاگەیاندنی بڕیارەکە و بەئاگادارکراوە دادەنرێ.
بەشی سێیەم
پۆلێنکردنی شەهیدان و دیاریکردنی مووچە بۆ کەس و
کارەکانیان
مادەی پێنجەم:
یەکەم:
کەس وکاری شەهیدی خەباتگێڕ و قوربانییەکانی چەکی کیمیاوی و ئەنفالکراوەکان و هاوڵاتی ماف و ئیمتیازەکانی شەهیدیان دەکەوێ بە پێی پەیڕەوێک کە ئەنجوومەنی وەزیران دەریدەچوێنێ.
دووەم:
ئەوانەی حوکمەکانی بڕگەی/ یەکەم  لە مادەی شەشەم دەیانگرێتەوە ئەمانەن:
1- ژن و مێرد.
2- کوڕ تاوەکو تەواوکردنی بیست ساڵ لە تەمەنی ئەگەر لەخوێندن بردەوام نەبێت.
3- کچ تاوەکو دامەزراندنی لە فەرمانێک.
4- رۆڵە پەککەوتەکان: رۆڵەی پەککەوتە لە مەرجەکانی سەرەوەی ئەم مادەیە بەدەردەبن.
5- دایک و باوک.
6- براکان و خوشکەکان: لەگەڵ رەچاوکردنی بڕگەکانی ( 2،3) ی سەرەوە.
سێیەم:
بەشە مووچەی باوک و دایک و ژن و مێرد تا لەژیاندا مابن بۆیان خەرجدەکرێت.
چوارەم:
لەکاتی بڕینی مووچەی موستەحەقی ئەو کەسانەی کە حوکمەکانی ئەم یاسایە دەیان گرێتە، ئەوا دەخرێتە سەر ئەوانەی دیکە کە موستەحقن.
پێنجەم:
ئیستیحقاقی مووچە بۆ ئەو کوڕ و کچە دەبێ بەدرێژایی ژیانیان ئەگەر هەر یەک لەوانە موستەحەقی تاقانە بن.
شەشەم:
منداڵەکانی قوربانیانی جینۆساید لە مەرجەکانی کە لە بڕگەکانی (2،3) ی سەرەوە دا هاتوون بەدەر دەبن.
مادەش شەشەم:
یەکەم: مافی دارایی وەکو یەک بەسەر موستەحەقەکان دابەش دەکرێ.
دووەم: برا و خوشک مووچەکەیان رادەگیرێ لە کاتێک کە موستەحەقی لە پێشتر هەین.
بەشی چوارەم
ماف و تایبەتکاری کەسوکاری شەهیدان
مادەی حەوتەم:
یەکەم:
کەس و کاری شەهیدی خەباتگێڕ و شەهیدی جینۆساید ئەم ماف و ئیمتیازی خوارەوە دەبێت:
1- خێزانی شەهیدی خەباتگێڕ و ئەنفالکراو یەکە یەک یا پارچە زەوییەکی نیشتەجێ بوونی پێ دەدرێت.
2- ئەگەر شەهید زیاتر لە هاوسەرێکی هەبوو، ئەوا هەریەک لەوانە هەمان ماف و ئیمتیازی بڕیار لەسەردراوی یەک هاوسەری دەبێت بەپێی حوکمەکانی ئەم یاسایە.
3- لەکاتی شەهید بوونی زیاتر لە کەسێک لە ناو خێزانێکدا، ئەوا مووچەکان بە پێی پەیڕەوێکی تایبەتی دەبن کە ئەنجومەنی وەزیران دەری دەچوێنێت.
دووەم:
1- رۆڵەکانی شەهیدە ناوبراوەکان لە بڕەگەکانی ( یەکەم و دووەم) لەم مادەیدا مینحەی هاوسەر گرتنیان پێ دەدەرێت.
2- حکومەت خەرجی خوێندنی رۆڵەکانی شەهید لە قوتابخانە و زانکۆ ئەهلییەکان لەناو هەرێمدا بە پێی هەل ومەرجی بڕیارلەسەردراو لە لایەن وەزارەتی  خوێندنی باڵاو لێکوڵینەوەی زانستی و پەروەردەوە دەگرێتە ئەستۆ.
3- حکوومەت ئەرک و خەرجیی هێنانەوەی تەرمی شەهید لە دەرەوەی هەرێم دەکێشێ.
4- جێماوی شەهید لە باجی تەریکەی بڕیاڕلەسەر دراوی تەریکەکان دەبووردرێ.
5- ژمارەیەک لە کورسی خوێندن بۆ رۆڵەکانی شەهیدانی خاوەن بەهرەی زانستی لە دەروەی هەرێم تەرخان دەکرێن و ئەمەش بە هاوئاهەنگی دەبێ لەگەڵ وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی هەرێم.
6- کەس و کاری شەهیدان لە کرێی پشکنین و چارەسەرکردن لە نەخۆشخانە و مەڵبەندە تەندروستییەکانی حکومەت لەناو هەرێمدا دەبووردرێن.
7- حکوومەت کرێی چارەسەرکردنی کەس و کاری شەهیدان بە راپۆرتێکی لیژنەی پزیشکی بە پێی یاسا و پەیڕەو دەگرێتە ئەستۆ.
8- وەزارەت سندووقێک دادەمەزرێنێ بە ناوی سندووقی یارمەتیدانی کەس و کاری شەهید و قوربانیانی جینۆساید تاوەکو پشتگیرییان بکرێت و یاریدەیان بدرێت بۆ بنیاتنانی پرۆژەکان.
مادەی هەشتەم:
وەزیر بۆی هەیە رێنمایی پێویست بۆ ئاسانکاریی جێبەجێ کردنی حوکمەکانی ئەم یاسایە دەربچوێنێ.
مادەی نۆیەم:
کار بەهیچ دەقێکی یاسایی یان بڕیارێک ناکرێت گەر لەگەڵ حوکمەکانی ئەم یاسایە ناکۆک بێت.
مادەی دەیەم:
دەبێ ئەنجومەنی وەزیران و لایەنە پەیوەندیدارەکان حوکمەکانی ئەم یاسایە جێبەجێ بکەن.
مادەی یازدەم:
ئەم یاسایە لە رۆژی دەرچونییەوە کاری پێ دەکرێـت و لە رۆژنامەی فەرمی (وەقایعی کوردستان) بڵاودەکرێتەوە.                                                                        

                       مەسعود بازرانی                    
سەرۆکی هەرێمی کوردستان_ عێراق
هەولێر
27/ گوڵان/ 2707 کوردی
17/ مایس/ 2007 زایینی
30/ ربیع الپانی/ 1428 کۆچی

هۆیەکانی دەرکردنی ئەم یاسایە

هەرێمی کوردستان بەسەردەمێکی یەکجار سەخت تێ پەڕیوە کە مێژوو هاوتای نەدیوە، چونکە رۆڵەکانی هەرێم تووشی کوشتن و بڕینێکی زۆر بوون و بەدەست رژێمە یەک لە دوای یەکەکان و بەچەکی کیمیایی و عەسکەری گوند و دێهاتەکانیان لە کاتی هەڵمەتەکانی ئەنفالە بەد ناوەکان وێران کراون و زۆربەی دانیشتوانی بوونەتە قوربانی ئەو پەلامارانە و زیانێکی زۆر بەخێزانی ئەو شەهیدانە گەیشتووە کە گەلێک گرفتی سەختی ئاوێتەیان تووش بووە و، لە پێناو بە جێ گەیاندنی بە شێکی بچووک وەک وەفادارییەک بۆ ئەوانەی خۆیان کردوەتە قوربانی بۆ کوردستان و خۆیان بەختکردووە لە پێناوی پرنسیبە باڵاکانی مرۆڤایەتی، ئەم یاسایە دەرچوێنرا.

یاسای ژمارە (17) ی ساڵی 2007
یاسای یەکەم هەموارکردنی یاسای ماف و ئیمتیازاتی کەسوکاری شەهید و ئەنفالکراوەکان ژمارە (9)ی ساڵی 2007

مادەی یەکەم:
حوکمەکانی یاسای ژمارە (3) ی ساڵی  1999 هەموو  کاروباری خاوەن شەهید و بزربووەکان و ئەنفالکراوەکان لە هەڵمەتی کۆکوژی ( کوردە فەیلیەکان و بارزانییەکان و قوربانییانی ئەنفال و چەکی کیمیاوی  لە هەڵەبجە و ناچەکانی تر و بزربووانی ماوەی راپەرینەکەی ئاداری 1991 و کۆڕەوە ملیۆنیەکەی دوایی کوردستان_عێراقی گرتەوە، بە جۆرێکی وا کە لەگەلڕ حوکمەکانی ئەم یاسایە و یاسای ژمارە (9)ی ساڵی 2007 ناکۆک نەبێ.
مادەی دووەم:
کەسوکاری شەهیدان و بزربووان و ئەنفالکراوەکان کە مادەی یەکەمی ئەم یاسایە دەیانگرێتەوە، بۆیان هەیە تانە لەو بڕیارانە بدەن لە بەردەم دادگا و لایەنە پەیوەندیدارەکان کە دەرحەقیان دەرچوون و لە گەڵ یاسای ژمارە (3) ی ساڵی 1999 دا ناگونجێن و داوای راستکردنەوەی  بارەکەیان بکەن ئەگەر بەڵگەیەک دەرکەوت ئەو مافە بچەسپێنێ.
مادەی سێیەم:
هەموو ئەو کەسانەی کە ئەو منداڵانەیان بە ناوی خۆیان تۆمارکردووە کە حوکمەکانی ئەم یاسایە دەیانگرێتەوە، لە لێپرسینەوەی یاسایی دەبووردرێن و سەر لە نوێ بەناوی دایک و باوکی شەرعیان بە پێی داواکارییەک کە لەلایەن خاوەنی بەرژەوەندی یاخود داواکاری گشتی پێشکەش کرابێ تۆماردەکرێن.
مادەی چوارەم:
کەسوکاری ئەوانەی حوکمەکانی ئەم یاسایە دەیانگرێتەوە، لە گەڵ ئەوانەی هاریکارییان دەکەن دەبووردرێن، ئەگەر زانیاری ناراستییان لە پێناوی ژیان و بەرژەوەندیی ئەوانەی ئەم یاسایە دەیانگرێتەوە پێشکەش کردبێ.
مادەی شەشەم:
پێویستە وەزارەتی کاروباری شەهید و ئەنفالکراوەکان رێنمایی پێویست بۆ ئاسانکاریی جێبەجێکردنی حوکمەکانی ئەم یاسایە دەربچوێنێ.
مادەی حەوتەم:
پێویستە لەسەر ئەنجومەنی وەزیران  ولایەنە پەیوەندیدارکان حوکمەکانی ئەم یاسایە جێبەجێکردنی بکەن.
مادەی هەشتەم:
کار بەهیچ دەقێکی یاسایی یا بڕیارێک ناکرێ گەر لەگەڵ حوکمەکانی ئەم یاسایە ناکۆک بێ.
مادەی نۆیەم:
ئەم یاسایە لەرۆژی بڵاوکردنەوە لە رۆژنامەی فەرمی (وەقایعی کوردستان) جێبەجێ دەکرێ.

                                                      عەدنان موفتی  

 سه‌رۆكی ئه‌نجوومه‌نی نیشتمانی

كوردستان - عێراق

یاسای بزبووەکان لە هەڵمەتەکانی لەناوبردنی بەکۆمەڵی
گەلی کوردستانی عێراق

بەناوی خوای بەخشندە و میهرەبان
                بەناوی گەل
ئەنجوومەنی نیشتمانی کوردستانی عێراق
ژمارەی بڕیار:5
مێژووی بڕیار:82/4/1999
"بڕیار"
پشت بەو دەسەڵاتەی کە بەپێی بڕگە(3)ی مادە(2) لەیاسای ژمارە (10)ی ساڵی 1997پێمان دراوە و لەسەر ئەو بنەمایەی کە ئەنجوومەنی نیشتمانی کوردستانی عێراق لەدانیشتنی رۆژی 24/4/1999دا یاساکاری کرد و بڕیاری دەرهێنانی ئەم یاسایەمان دا:
ژمارە (3) ی ساڵی 1999
یاسای بزربووەکان لە هەلڕمەتەکانی لەناوبردنی بەکۆمەڵی گەلی
کوردستانی عێراق
مادەی یەکەم:
حوکمەکانی ئەم یاسایەی بزبووەکان ئەم حالڕەتانەی خوارەوە دەگرنەوە:
1. ئەوانەی لەماوەی هەڵمەتی کۆچ پێکردنی کوردە فەیلیەکان لەلایەن حکومەتی ناوەندیی عێراقەوە لەساڵی 1980 دابزربوون، 31/12/1980 بە مێژووی جاڕدانی بزبوونیان دادەنرێ و گەڕان بەدوای چارەنووسیان لە ڕووی هۆیەکانی و کات و مەبەستەکەی بەتێپەڕبوونی چوار ساڵ بەسەر بزربوونیاندا کۆتایی هاتووە.
2. ئەوانەی لە ماوەی هەڵمەتی لەناوبردنی کوردە بارزانییەکان لەلایەن حکومەتی ناوەندیی عێراقەوە لەساڵی 1983 دا بزربوون و رۆژی 31/12/1983 بە مێژوویەک دادەنرێ بۆ جاڕدانی بزبوونیان و گەڕان بەدوای چارەنووسیان دا لەڕووی هۆیەکانی و کات و مەبەستەکەی بە تێپەڕبوونی چوار ساڵ بەسەر بزربوونیاندا کۆتایی هاتووە.
3. ئەوانەی لەماوەی هەڵمەتی لەناوبردنی خەڵکی شاری شەهید بەچەکی کیمیایی لەلایەن حکومەتی ناوەندیی عێراقەوە لە 16/3/1986 دا بزبوون و، رۆژی کارەساتەکە بە مێژوویەک دادەنرێ بۆ جاڕدانی بزبوونیان و گەڕان بەدوای چارونووسیان، لەڕووی هۆیەکانی و کات و مەبەستەکەی، بە تێپەڕبوونی چوارساڵ بەسەر بزبوونەکەیاندا کۆتایی هاتووە.
4. ئەوانەی لەماوەی هەڵمەتەکانی لەناوبردن، کە پێیان دەگترێ (ئەنفال) لەساڵی 1988دا بزبوون، 31/12/1988 بە مێژوویەک  دادەنرێ بۆ جاڕدانی بزبوونیان و گەڕان بەدوای چارەنووسیان لەڕووی هۆیەکانی و کات ومەبەستەکەی بە تێپەڕبوونی چوار سالڕ بەسەر بزربوونەکەیان کۆتایی هاتووە.
مادەی دووەم:
ڕ‌. تێپەڕبوونی ئەو ماوانەی کە لەمادەی یەکەمدا هاتوون دەبنە قەرینە و بە حوکمێک دادەنرێن بۆ مردنی  بزربووەکەی کە ئەم یاسایە دەیگرێتەوە.
ب‌. ئەگەر ژنەکەی بزربووبێت بەڵگەی وەفاتنامەکەی بەحوکم بۆ دەرچووە، ئەوا مێردەکەی بۆ نییە خوشکی ژنەکەی یان ئەوانەی ناتوانێ لەگەڵ هاوسەرەکەی خۆی کۆیان بکاتەوە بیهێنێ تاکو بەتەواوی چارەنووسەکەی دەردەکەوێـت.
مادەی سێیەم:
ڕ‌. دادگای تایبەت بەڵگەی مردنی ئەو بزبووەی کە ئەم یاسایە دەیگرێتەوە دەردەچوێنێ لەسەر داوایەکی پێشکەش کراو لەلایەن یەکێک لەخزمەکانی تاکو رادەی پلەی چوارەم و ئەوەش دوای پەیداکردنی بەڵگەی شایەدی، لەلایەنێکی کارگێڕیی تایبەت کە پشتگیری بکات و دەستنیشانی یەکێک لەو حاڵەتانە بکات کە بزبووەکە دەگرنەوە و لەمادەی یەکەمی ئەم یاسایەدا هاتوون.
ب‌. لەکاتی نەبوونی خاوەنی پەیوەندیی لەو پلانەی کە لەبڕگە (ڕ) باسکراون، لەم بارەدا هەموو خاوەن بەرژەوەندییەک یان لایەنێکی فەرمی بۆیان هەیە دوای دەرچووندانی بەڵگەی وەفاتنامە بەپێی ئەوانەی سەرەەوە بکات.
مادەی چوارەم:
دادگای شوێنی دانیشتنی داواکاری بەڵگەی وەفاتنامە یان شوێنی بوونی ئەو لایەنە حکومەتییەی کە داوای بەڵگەکە دەکات، بەدادگای تایبەتمەندی دەرچوواندنی بەڵگەی وەفاتنامەی بزربووەکە دادەنرێ، کە ئەم یاسایە دەیگرێتەوە، هەروەها قەسامی شەرعی یاسایی کە بەپێی بەڵگەی ناوبراو دورچوێنراون ئەمەش بەدەرە لە حوکمەکانی بڕگەی یەکەنمی مادە (305)ی دادگایی کردنی شارستانی ژمارە (83) ی ساڵی 1969.
مادەی پێنجەم:
رۆژی دەرچواندنی بەڵگەی وەفاتنامە بەمێژووێک دادەنرێت بۆ مردنی ئەو بزربووەکەش پێویستە خۆی بە (عییدەی مردن) ببەستێتەوە کە چوار مانگ و (دە) رۆژە لە مێژووی دەرچوونی بەڵگەکەوە.
مادەی شەشەم:
لەبارێک دا ئیسپات بوو لەپاش دەرچوونی بەلڕَگەی مردنەکەی، بزربووەکە زیندووە، ئەوا حوکمەکانی مادەی یەکەمی یاسای باری کەسایەتی چاودێری (188)ی ساڵی 1959ی هەموارکراو و حوکمەکانی یاسای چاودێری ناکامڵەکانی ( قاێرین)ی ژمارە (78)ی ساڵی 1980 ی بەسەردا دەسەپێنرێ.
مادەی حەوتەم:
بەڵگەی ئەو وەفاتنامەیەی کەبەپێی ئەم یاسایە دەرچووە، دەکەوێتە بەر رێگاکانی تانەلێدان کە لەفەسڵی دووەم و مادەی
بەڵگەی ئەو وەفاتنامەیەی کە بەپێی ئەم یاسایە دەرچووە، دەکەوێتە بەر رێگاکانی تانەلێدان کە لەفەسڵی دووەم و مادەی (216 ) ی یاسای  دادگاییکردنی شارستانی ژمارە(83) ی ساڵی 1969ی هەموارکراودا هاتوون.
مادەی هەشتەم:
1. دوو دینار رەسم لەتۆمارکردنی بەلڕَگەی وەفاتنامە وەردەگیرێ کە بەپێی ئەم یاسایە دەرچووە.
2.  بەڵگەی وەفاتنامەی دەرچوێنرا و لە رەسمی پوول و ئەو غەرامەیەی کە لەیاسا کارپێکراوەکان دا هاتووە دەبووردرێ.
3.  قەسامی شەرعی و یاسایی کە بەگوێرەی بەڵگەی وەفاتنامە رێکخراون و بەپێی ئەم یاسایە دەرچوون، لەرەسمەکانی دادوەری دەبووردرێن.
مادەی نۆیەم:
کار بەهیچ دەقێکی یاسایی ناکرێت کەلەگەڵ حوکمەکانی ئەم یاسایەدا ناکۆک بێت.
مادەی دەیەم:
دەبێ وەزارەتەکانی داد و ناوخۆیی رێنمایی پێویست بۆ جێبەجێکردنی ئەم یاسایە هەر یەکەیان بەپێی تایبەتمەندی خۆی دەربکات.
مادەی یازدەم:
دەبێ ئەنجوومەنی وەزیران حوکمەکانی ئەم یاسایە جێبەجێ بکەن.
مادەی دوازدەیەم:
ئەم یاسایە لەرۆژی دەرچوونییەوە جێبەجێ دەکرێت و لەرۆژنامەی رەسمیشدا بڵاودەکرێتەوە.
                                                   

                                                      جەوهەر نامق سالم
                                 سەرۆکی ئەنجوومەنی نیشتمانی کوردستانی عێراق

                          
هۆیە پێویستەکانی دەرهێنانی ئەم یاسایە

سیاسەتی سەرکوتکردن و پاکتاوکردنی رەگەزی دژی کورد رێبازێکە لە سەردەمێکی زۆر کۆنەوە پەیڕەو کراوەو، شارستانیەتی مۆرڤایەتی و پەرەسەندنی نەبوونەتە بارمتەیەک بۆ واز لێهَنان یان راگرتنی، هەروەها وەرنەگرتنی دەوڵەت و حکومەتە حوکمڕانەکانی کوردستان لە نەتەوە رێکخراوە نێودەوڵەتییەکانی دیکەی پەیوەندیدار کاریگەرییەکیان نەبووە لەسەر هەلڕَوەشاندنەوەی ئەو سیاسیەتە یان ئەو رێبازە یاخود سووککردنی و، ئەو سیاسەتەش لە کوردستانی عێراق و لەو (30) ساڵەی دواییدا گەیشتە پۆپەی، لەو کاتەی کەکرا بەگێڵگەی تاقیکردنەوەی چەکی بەکۆمەڵکوژ کە دەوڵەتان حەرمیان کردووە، وەک یەکەمین دەستپێکەریی لەمێژووی مرۆڤایەتی، کە دەوڵەتێک چەکی کیمیایی قەدەغەکراو لە هەڵمەتی لەناوبردنی کۆمەلڕ لەدژی گەلی خۆی بەکاربێنێ و هەزاران کەس ببنە قوربانی و، ئەمەش لە هەڵەبجەی شەهید و بالیسان و شێخ وەسانان و بادینان و ناوچەی دیکەی رووی دا. پێش ئەوەش هەڵمەتی دەربەدەرکردنێکی فراوان لەدژی کوردە فەیلیەکان دەستی پێکردبوو، لەهەموو بەڵگەنامەیەک روونکرانەوە کە ناسنامەیەک بسەلمێنێ و رەگەزنامەی عێراقیان لێسەندرایەوە و هەزاران کەسیان لێ ونکرا و، دوای ئەم هەڵمەتانەی لەناوبردنیش، هەڵمەتێکی دڕندانەی تر بۆ پاکتاوکردنی کوردە بارزانییەکان بەدوا داهات و هەزرانی دیکە ونکران و دوای ئەوەش هەڵمەتی فراوانتریان بەدواداهات و پێیان دەگوترێ هەڵمەتەکانی (ئەنفال)، کە دەستییان گەیشتە پترلە (182) هەزار پیو ئافرەت و لاو و منداڵ. لەدواییشدا هەڵمەتی گرتنی ژمارەیەکی زۆر لەهاولاتییان روویدا، بەوەی کەپاش راپەرین و لەکاتی کۆڕەوە ملیۆنیەکەدا کەوتنەدەست هێزەکانی دەستەڵاتی ناوەندیی بەغدا و تاکو ئێستاکەش چارەنووسی قوربانییەکانی هەڵمەتەناوبراوەکان ئاشکرا نەکراوەو، رێکخراوە نێودەوڵەتییەکان داواکراون بۆ کەوتنە ژێرباری یاسایی و سیاسی وحکوومەتی عێراقیش داوای لێدەکرێ کەبەرەسمی و بەئاشکرا ئەوە روون بکاتەوە کە چارەنووسی ئەو قوربانییانەی هەڵمەتەکانی پاکتاوکردنی رەگەزیی بەچی گەیشت؟ لەهەمان کاتیشدا کێشەکەیان لەدەزگا نێودەوڵەتییە تایبەتەمەندەکاندا بە پێی حوکمەکانی یاسای نێودەوڵەتی و بەڵین و پەیمانە نێو دەوڵەتییە پەیوەندیدارەکان بەرپا بکات.
لەبەردەم ئەو واقیعە تاڵەشدا، ئازار و ئەشکەنجەی ئەوانەی کە لە خێزانە کانی ئەو قوربانییانە و خزم و کەسەکانیان لەژیاندا ماون کەڵەکەیان کردووە و، کەوتوونەتە بەردەم کێشەی یاسایی و شەرعی و پێوستی بە یاساکارپێکراوەکان زۆر ئیشیان پێدەوێ و رێگای دووریان دێتە پێش و لەبەر زۆریی قوربانییەکان و ئازاردانی دەروونی ئەو کەسانەی کە لە خێزانەکانیان ماونەتەوە و باری تایبەتییان. پێویسییەکی زۆری بەدەرهێنانی یاسایەک دەکرد بۆ ئاسان کردنی ئەو کاروبارانە و لەهەمان کاتیشدا لەگەڵ حوکمەکانی شەرعەتی ئیسلامی و بنچینە سەرەکییە یاساییەکان نەگونجاو نەبێت و، رێگەی داواکاری و موارجەعەت کورتکاتەوە و کارەکانیش ئاسان بکات بە جۆرێکی وا کە ماندوویەتی و ئازاری ئەوانەی پەیوەندیدارن سووک بکات، بۆیە ئەم یاسایە دەرهێنرا.